Skip to content
OKTA
Newspaper background texture

Proje Hakkında

325K990 - Hibrit Yapay Zekâ Modelleriyle Tarihsel Metin Analizi: Atatürk Dönemi Okuyucu Mektupları ve Hükümet Gündeminin Veri Odaklı İncelenmesi

Genel Bakış

Proje; 1923–1938 yılları arasında Türkiye'de yayımlanmış çok sayıda okuyucu mektubunu, yapay zekâ tabanlı doğal dil işleme (NLP) ve büyük dil modelleri (LLM) yöntemleri ile aşağıdan tarih yaklaşımıyla inceleyerek, Atatürk dönemi Türkiye'sinde halkın gündelik taleplerini, beklentilerini ve eleştirilerini sistematik biçimde ortaya koymayı hedefliyor.

Modernleşmenin hız kazandığı, ulus-devletleşme sürecinin yaşandığı ve devlet otoritesinin daha güçlü hissedildiği bu dönemde, sıradan insanların gündemlerini kavrayabilmek ve iktidar politikalarıyla örüntülerini anlayabilmek için okuyucu mektuplarının yanı sıra süreli yayınlarda yer alan hükümet gündemine yönelik haberlerin içeriklerinden de yararlanılıyor.

Okuyucu mektuplarına dair literatür bugüne dek genellikle sınırlı veriler üzerinden şekillendi; yüzlerce mektubun sayısal ve veri odaklı yöntemlerle bütüncül bir analizi yapılmadı. Dönem Türkçesinin dilsel özelliklerine uyarlanmış NLP modellerinin kullanımı da oldukça sınırlı. Proje bu boşluğu doldurarak hem sosyal-beşerî bilimlerde hem de yapay zekâ araştırmalarında yeni bir kavramsal ve metodolojik çerçeve öneriyor.

Newspaper texture
NLP Pipeline • NER Annotation Output

Harp Ma’lullarının Bir Ricası

Harp malullarındanTOPLUM RasihKİŞİimzasıyla yazılıyor: “Malul GazilerinTOPLUM terfi-i kanunuDOKÜMAN meclistenDEVLET 8 Şubat tarihinde çıkmış ve 22 Şubat tarihli ceride-i resmiye deDOKÜMAN neşr olunmuştu. Kanun tarihi neşrinden muteber olduğu halde bugüne kadar İzmir’deYER hiçbir suretle tatbikine başlanmadı. Filvaki maaşlara zimmedilen terfi-i tahsisatının itası için birçok merasim icrası zaruri ise de kanunun diğer maddelerinin tatbikinde bir mahzur olmadığını zannederim. Vesait nakliye de muazzaf askerlerTOPLUM gibi nısf icraatle seyahat meselesi en başta olmak üzere harp sakatlarınıTOPLUM birçok menafi temin eden kanun tehir-i tatbiki malulların maduryetini mucip olmaktadır. Bundan maada darülbedayiDEVLET gibi milli müesseseler ve sinemalar bütün garp memleketlerinde malullara nısf icraatla açık olduğu halde bizde bu kadar şinaslığı kimse düşünmemiştir. Muharebe cephelerinde müdafaa-i vatan uğruna bir uzvunu kaybederek her türlü neşe ve meserretten mahrum olan biçare sakatların hiç olmazsa zabitan ve efradaTOPLUMgösterilen müsaade nispetinde tiyatro ve sinemalardan istifadesine müsaade olunmalıdır. Şüphesiz bunların da eğlenmek hakkıdır. Hatta herkesten ziyade hak kazanmışlardır. Fakat aldıkları cüzi maaşla zaten zehirlenmiş olan hayatlarına ne kadar neşe karıştırabilirler. Bu hususat hakkında lazım gelenlerin nazar-ı dikkatini celp etmenizi rica ederim.”

Cumhuriyet, Mektuplar, Şikayetler, 6 Haziran 1341/1925, Sayfa 5.06.06.1925 • Sayfa 5
Kişi
Yer
Devlet / Kurum
Halk / Toplum
Mektup / Belge
Cumhuriyet 1932 Newspaper Archive scan
Cumhuriyet • 10 Temmuz 1932
Arşiv Veri GirişiOKTA-ARCHIVE-01

İki Yönlü İnceleme

Mektuplar ve hükümet gündemi haberleri, doğal dil işleme ve büyük dil modelleriyle analiz edilerek iki yönlü incelemeye tabi tutuluyor:

İktidar mekanizmasının aldığı kararların sıradan insanlara etkisi takip ediliyor.

Bireylerin talep, eleştiri ve beklentilerinin siyasi, iktisadi ve toplumsal politikaları etkileyip etkilemediği gözlemleniyor.

Böylelikle bütüncül bir tarihsel bakış açısına ulaşılması amaçlanıyor.

Newspaper background texture

Dönem Türkçesine Uyarlanan Dil Modelleri

1923–1938 dönemine ait okuyucu mektuplarının dil özelliklerini — dönemin diline özgü kelimeler, deyimler ve ifade biçimlerini — yakalamak amacıyla mevcut dil modelleri, sürekli öğrenme (continual learning) yöntemiyle uyarlanıyor. Bu yöntem, genel amaçlı dil modellerinin tarihsel metinlerin kendine özgü yapısına hassasiyet kazanmasını sağlayarak analizlerin doğruluğunu ve güvenilirliğini artırıyor; aynı zamanda Türkçe dil modelleri için tarihsel bir adaptasyon çerçevesi sunuyor.

Veri Kaynakları

Toplumun geniş kesimlerinin sesini duyabilmek için farklı siyasi görüşlere sahip süreli yayınlardan oluşan bir veri kümesi seçildi: İktidara yakın ve araştırma döneminin neredeyse tümünde yayımlanmış Hâkimiyet-i Milliye (Ulus) ve Cumhuriyet gazeteleri ile toplumun farklı kesimlerine hitap eden İkdam, Vakit (Kurun), Akşam ve Tanin gazeteleri; ayrıca Sebîlürreşâd ve İctihad dergilerinin sayıları veri seti olarak belirlendi.

Destek ve Kurumlar

TÜBİTAK 3005 — Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı

Proje, 24 ay süreyle desteklenmektedir.

Proje; Pamukkale Üniversitesi (İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü ile Yapay Zekâ ve Veri Mühendisliği Bölümü) ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü'nden araştırmacıların yer aldığı disiplinlerarası bir yaklaşımla yürütülmektedir.

Ekibimizi tanıyın